راهنمای خرید آچار ترکمتر

ترکمتر چیست؟

ترکمتر یا آچار گشتاور (Torque Wrench) ابزاری دقیق برای بستن پیچ و مهره با مقدار مشخصی از گشتاور است. با استفاده از ترکمتر می‌توان اتصال را تا میزان تعیین‌شده سفت کرد و از سفت شدن بیش از حد یا کمتر از حد موردنیاز جلوگیری کرد.

برای استفاده از ترکمتر ابتدا باید گشتاور موردنیاز اتصال را بدانید و سپس ابزار را متناسب با همان مقدار تنظیم کنید. نحوه اعلام رسیدن به گشتاور بسته به نوع ترکمتر می‌تواند به‌صورت تقه، عقربه، نمایشگر دیجیتال یا هشدار الکترونیکی باشد.

این ابزار با نام‌هایی مانند آچار ترکمتر، آچار گشتاور، ترک متر، آچار ترک و ترک رنچ نیز شناخته می‌شود. واحد رایج گشتاور نیوتن‌متر (N·m) است و در بعضی مدل‌ها فوت‌پوند یا اینچ‌پوند نیز استفاده می‌شود.

دقت ترکمتر بسته به نوع، رنج کاری و مشخصات هر مدل متفاوت است و بهتر است مقدار دقت اعلام‌شده توسط سازنده همان ابزار بررسی شود.

برای مقایسه مدل‌ها می‌توانید انواع آچار ترکمتر را مشاهده کنید.

انواع آچار ترکمتر

ترکمترها از نظر روش نمایش یا اعلام گشتاور، نوع مکانیزم و منبع نیرو مدل‌های مختلفی دارند. انتخاب نوع مناسب به رنج گشتاور، دقت موردنیاز، تعداد دفعات استفاده و محیط کاری بستگی دارد.

از رایج‌ترین انواع ترکمتر می‌توان به مدل‌های تقه‌ای، کمرشکن، ساعتی یا عقربه‌ای، دیجیتال، برقی و شارژی، کرنومتری، بادی، هیدرولیک و شاهینی اشاره کرد. در بعضی مدل‌ها نیز از کلگی جغجغه‌ای استفاده می‌شود.

ترکمتر تقه‌ای:

ترکمتر تقه‌ای یا Click-Type یکی از رایج‌ترین مدل‌های مکانیکی است. کاربر مقدار گشتاور موردنظر را تنظیم می‌کند و وقتی ابزار به آن مقدار می‌رسد، یک تقه قابل لمس و معمولاً قابل شنیدن ایجاد می‌شود. بعد از احساس تقه نباید فشار اضافی ادامه پیدا کند.

ترکمتر کمرشکن:

در ترکمتر کمرشکن یا Break-Back پس از رسیدن به گشتاور تنظیم‌شده، بخشی از بدنه با یک حرکت مشخص زاویه می‌گیرد. این حرکت به کاربر نشان می‌دهد که گشتاور هدف اعمال شده و احتمال ادامه ناخواسته فشار را کاهش می‌دهد. Norbar نیز این مدل را به‌صورت مستقل در محصولات Break-Back خود عرضه می‌کند.

ترکمتر ساعتی یا عقربه‌ای:

در ترکمتر ساعتی یا عقربه‌ای مقدار گشتاور هنگام اعمال نیرو روی صفحه مدرج نمایش داده می‌شود. کاربر باید عقربه را هنگام سفت کردن اتصال مشاهده کند و در مقدار موردنظر متوقف شود. این نوع از گروه ترکمترهای نمایش‌دهنده محسوب می‌شود.

ترکمتر دیجیتال:

ترکمتر دیجیتال مقدار گشتاور را روی نمایشگر الکترونیکی نشان می‌دهد و بسته به مدل می‌تواند هنگام نزدیک شدن یا رسیدن به مقدار هدف با نور، صدا یا لرزش هشدار دهد.

ترکمتر برقی یا شارژی:

ترکمتر برقی و شارژی برای اعمال کنترل‌شده گشتاور در اتصالات سنگین یا کارهای پرتکرار صنعتی استفاده می‌شود. این ابزارها موتور مستقل دارند و نباید با تنظیم گشتاور روی دریل یا پیچ‌گوشتی شارژی اشتباه گرفته شوند. نمونه‌های صنعتی شارژی و برقی با ظرفیت‌های بالا توسط سازندگانی مانند Enerpac و Norbar تولید می‌شوند.

ترکمتر کرنومتری:

اصطلاح ترکمتر کرنومتری در بازار ایران بیشتر برای برخی ترکمترهای مکانیکی قابل تنظیم با مقیاس خوانا روی بدنه استفاده می‌شود و یک طبقه‌بندی مستقل در استاندارد ISO نیست. در این مدل‌ها مقدار گشتاور از روی مکانیزم تنظیم دسته تعیین می‌شود و پس از رسیدن به مقدار تنظیم‌شده، ابزار هشدار مکانیکی می‌دهد.

ترکمتر با کلگی جغجغه‌ای:

جغجغه‌ای بودن یک ترکمتر لزوماً نوع مکانیزم اندازه‌گیری گشتاور نیست و بیشتر به ساختار کلگی ابزار اشاره دارد. برای مثال یک ترکمتر می‌تواند همزمان تقه‌ای و جغجغه‌ای باشد. کلگی جغجغه‌ای امکان حرکت رفت و برگشتی دسته بدون خارج کردن بکس از پیچ را فراهم می‌کند.

برای خرید ست آچار جغجغه بر روی لینک کلیک کنید. 

ترکمتر بادی:

ترکمتر بادی یا پنوماتیک با هوای فشرده کار می‌کند و برای اتصالات با گشتاور بالا و کارهای پرتکرار صنعتی کاربرد دارد. سرعت کار این مدل‌ها معمولاً برای خطوط مونتاژ و عملیات صنعتی مناسب است. 

برای خرید ابزار بادی بر روی لینک کلیک کنید.

ترکمتر هیدرولیک:

ترکمتر هیدرولیک برای اتصالات بسیار سنگین در صنایع نفت و گاز، پتروشیمی، نیروگاهی، سازه‌های فلزی و تجهیزات بزرگ استفاده می‌شود. فشار روغن توسط پمپ هیدرولیک به گشتاور تبدیل می‌شود و ابزار معمولاً دارای بازوی عکس‌العمل برای مهار نیروی ایجادشده است.

ترکمتر شاهینی:

ترکمتر شاهینی یا Beam-Type از یک بازوی انعطاف‌پذیر و شاخص برای نمایش مقدار گشتاور استفاده می‌کند. برخلاف مدل‌های تقه‌ای، کاربر مقدار گشتاور را هنگام اعمال نیرو به‌صورت مستقیم مشاهده می‌کند. این نوع ساختار ساده‌ای دارد و در منابع رسمی سازندگان نیز Beam-Type به‌عنوان یکی از انواع ترکمتر شناخته می‌شود.

چگونه آچار ترکمتر را کالیبره کنیم؟

کالیبراسیون آچار ترکمتر برای بررسی دقت ابزار و اطمینان از اعمال صحیح گشتاور انجام می‌شود. برای کالیبراسیون دقیق، مخصوصاً در کاربردهای صنعتی و حساس، بهتر است ترکمتر توسط مجموعه یا آزمایشگاه مجهز به تجهیزات کالیبراسیون مناسب بررسی شود.

فاصله زمانی کالیبراسیون برای همه ترکمترها یکسان نیست و به میزان استفاده، مدل ابزار، حساسیت کار، شرایط محیطی و توصیه سازنده بستگی دارد. در بسیاری از کاربردها بررسی دوره‌ای سالانه رایج است، اما در استفاده سنگین یا شرایط کاری حساس ممکن است کالیبراسیون در فاصله کوتاه‌تری لازم باشد.

همچنین اگر ترکمتر ضربه خورده، از ارتفاع افتاده، بیش از ظرفیت مجاز تحت فشار قرار گرفته یا دقت آن مشکوک شده است، بهتر است بدون منتظر ماندن تا موعد دوره‌ای، عملکرد و کالیبراسیون آن بررسی شود. Snap-on نیز پس از Overload قابل توجه، بررسی مجدد کالیبراسیون را توصیه می‌کند.

کالیبره کردن آچار ترکمتر ضروری است؟

بله. کالیبراسیون آچار ترکمتر برای اطمینان از دقت ابزار و اعمال صحیح گشتاور اهمیت دارد، به‌خصوص زمانی که از ترکمتر در تعمیرات حساس، خطوط تولید یا کنترل کیفیت استفاده می‌شود.

دقت ترکمتر ممکن است در اثر استفاده مداوم، ضربه، افتادن ابزار، اعمال گشتاور بیش از ظرفیت یا شرایط نامناسب نگهداری تغییر کند. به همین دلیل بهتر است کالیبراسیون آن براساس توصیه سازنده، میزان استفاده و شرایط کاری به‌صورت دوره‌ای بررسی شود. برای بعضی ابزارها دوره ۱۲ ماهه یا تعداد مشخصی سیکل به‌عنوان مبنای بررسی در نظر گرفته می‌شود، اما این عدد برای همه مدل‌ها یکسان نیست.

میزان خطای مجاز نیز باید از مشخصات فنی همان ترکمتر یا گواهی کالیبراسیون آن بررسی شود و نمی‌توان عدد ثابت ۵ درصد را برای تمام مدل‌ها در نظر گرفت.

نکات مهم نگهداری از آچار ترکمتر